Năm 1998 là mốc khởi đầu cho công cuộc xây dựng và phát triển nền văn hóa trên địa bàn thành phố Biên Hòa theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 5 (khoá VIII) với cuộc vận động “Xây dựng nếp sống văn minh, gia đình văn hóa”. Đến năm 2000, trên cơ sở Ban chỉ đạo Nếp sống văn hóa (do ngành Văn hóa Thông tin chủ trì) cùng với Ban chỉ đạo Toàn dân đoàn kết xây dựng cuộc sống mới ở khu dân cư (do UBMTTQVN chủ trì) và Ban chỉ đạo Phòng chống tệ nạn xã hội (do ngành Lao động thương binh xã hội thành phố chủ trì), UBND thành phố Biên Hòa đã ra quyết định hợp nhất, thành lập Ban chỉ đạo và đổi tên thành phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” (TDĐKXDĐSVH). Việc xây dựng môi trường văn hóa từ đây đã thực sự trở thành phong trào sâu rộng; huy động được toàn lực sức mạnh của xã hội, từ các tổ chức, hệ thống chính trị, và toàn thể nhân dân tích cực tham gia, hưởng ứng. Qua đó, phong trào “TDĐKXDĐSVH” đã có một tác dụng nhất định trong việc khơi dậy và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống và nếp sống văn minh trong mọi tầng lớp nhân dân.
Với 7 chương trình theo Quyết định số 01/2000/QĐ-BCĐ của Trưởng Ban chỉ đạo Trung ương, qua 10 năm thực hiện, thành phố Biên Hòa đã đạt được những kết quả rất đáng ghi nhận. Từ 24 ấp, khu phố văn hóa đầu tiên được công nhận năm 2000, đến nay toàn thành phố có 138/168 ấp, khu phố văn hóa, trong đó có 85 khu phố, ấp đạt danh hiệu và giữ vững từ 5 năm liền trở lên. Phong trào xây dựng ấp, khu phố văn hóa đã khơi dậy và phát huy vai trò tự quản và ý thức chủ động, tích cực của cộng đồng khu dân cư.
Việc xây dựng gia đình văn hóa với mục tiêu đề ra ban đầu là trên 80% hộ gia đình đạt chuẩn gia đình văn hóa. Năm 2000, thành phố có 52.500/91.500 hộ đạt chuẩn "Gia đình văn hóa" (đạt 57,38%). Qua 10 năm thực hiện, đến nay toàn thành phố có 117.970/124.193 hộ đạt chuẩn (đạt 94.98%). Hàng năm có trên 1.600 hộ gia đình được bình chọn là “Gia đình văn hóa tiêu biểu” và khen thưởng cấp cơ sở, trong đó có gần 1/3 số hộ được cấp thành phố biểu dương và khen thưởng. Phong trào xây dựng Gia đình văn hóa đã thật sự có tác động đến nhận thức của từng thành viên trong cộng đồng dân cư, tạo nên sự đoàn kết gắn bó, mối liên kết giữa các gia đình cộng đồng trách nhiệm trước xã hội, đồng thời góp phần vào việc giữ gìn truyền thống và tập quán tốt đẹp của dân tộc Việt Nam.
Trong chương trình xây dựng xã, phường lành mạnh không có tệ nạn mại dâm, ma túy. Từ năm 2000 đến nay, thành phố có 712 người lầm lỗi được quản lý, cảm hóa giáo dục tại cộng đồng dân cư, đã tiến bộ 359 người; lập danh sách 417 thanh thiếu niên hư hỏng, giáo dục tiến bộ 188 em thành người có ích cho xã hội. Tổ chức hòa giải thành trên 2.700 trường hợp mâu thuẫn nhỏ trong nội bộ nhân dân; đến nay có 25/26 phường, xã được công nhận làm tốt công tác phòng, chống ma túy - mại dâm.
Phong trào xóa đói giảm nghèo thành phố Biên Hòa đã giúp cho nhiều hộ thoát nghèo, vươn lên làm giàu. Tình hình sản xuất kinh doanh, dịch vụ tăng GDP bình quân đầu người đạt từ 1.000 USD của năm 1999 lên 2460 USD của năm 2009; tỷ lệ hộ nghèo từ 3,84% của năm 1999 giảm xuống còn 0,3% của năm 2008 theo chuẩn cũ. Năm 2009 qua khảo sát hộ nghèo theo chuẩn mới tỷ lệ còn 1,53%. Thực hiện các dự án, Chương trình vay vốn 120 đã cho vay trên 15 tỷ đồng; giải quyết việc làm 3.139 lao động; phối hợp Trung tâm khuyến nông tổ chức 139 lớp với 5.528 lượt người dự; phong trào giúp hộ dân nghèo được 27,5 tỷ đồng và hàng chục ngàn ngày công lao động; nhiều mô hình chuyển đổi cơ cấu ngành nghề, cây trồng trong nông nghiệp và kinh doanh dịch vụ... đã góp phần ổn định đời sống của nhân dân.
Với kết quả đạt được đó, trong 10 năm qua phong trào “TDĐKXDĐSVH” ở thành phố Biên Hòa thật sự có những chuyển biến vượt bậc, xuất hiện nhiều phường, xã thực hiện tốt các phong trào như phường Bình Đa, Trung Dũng, Quyết Thắng, Long Bình Tân… Tại các phường, xã này đời sống nhân dân thay đổi rõ rệt; các thiết chế văn hóa như Trung tâm Văn hóa - Thể thao cơ sở được quan tâm xây dựng trên cơ sở một phần kinh phí nhà nước cấp và xã hội hoá, vận động nguồn tài trợ của nhân dân, nhiều CLB văn hóa ra đời và sinh hoạt tại trung tâm như: CLB Tiền hôn nhân, Ông Bà Cháu, CLB không sinh con thứ 3, Công nhân nhà trọ; CLB Gia đình phát triển bền vững… đồng thời, các CLB TDTT cũng được phát triển như: CLB Taekwondo, Thể dục Thể hình, Bóng đá... Các loại hình trên đã đáp ứng phần nào nhu cầu sinh hoạt vui chơi, giải trí, rèn luyện thể chất của nhân dân trên địa bàn cơ sở.
Trên cơ sở đó, thành phố Biên Hòa đã không ngừng nâng cao chất lượng và thúc đẩy phong trào phát triển lên tầm cao mới. Từ 07 chương trình chung của cả nước, thành phố Biên Hòa đã ra quyết định ban hành 09 chương trình mới như: Xây dựng phường, xã văn hóa; Chợ văn hóa; Đường phố văn hóa; Chung cư văn hóa; Phường, xã, khu dân cư phù hợp trẻ em; Phường, xã, khu dân cư, gia đình sức khỏe; Nhà trọ văn minh; Đơn vị văn minh nơi công cộng; Cơ sở thờ tự văn minh. Kết quả đến nay thành phố Biên Hòa có 02 phường đạt danh hiệu "Phường văn hóa"; 03 đường phố được công nhận "Đường phố văn hóa"; 03 chợ được công nhận "Chợ văn hóa"; 04 chung cư được công nhận "Chung cư văn hóa; 13 "Đường hẻm văn minh"; 14 "Nhà trọ văn minh"; 01 "Đơn vị văn minh nơi công cộng"...
Song song với công tác trên, việc thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang và lễ hội theo tinh thần Chỉ thị 27 của Bộ Chính trị cũng đã phát huy những giá trị tốt đẹp của phong tục, tập quán và truyền thống quý báu của mỗi địa phương. Thành phố Biên Hòa đã có kế hoạch phối hợp lồng ghép trong các phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” tổ chức những hoạt động cụ thể như tuyên truyền vận động bằng nhiều hình thức như: pano, áp phích, hệ thống thông tin đại chúng, đồng thời hướng dẫn triển khai sâu rộng trong nhân dân. Việc thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, lễ hội được gắn liền với cuộc vận động xây dựng gia đình, khu phố, ấp văn hoá đã đạt được những kết quả đáng kể.
Trong hoạt động lễ hội, thành phố Biên Hòa đã phối hợp tổ chức các hoạt động truyền thống gắn với sự kiện lịch sử, văn hóa, cách mạng nhằm giữ gìn các giá trị văn hoá cũng như giáo dục lịch sử cho thế hệ trẻ. Đồng thời, kết hợp chặt chẽ với các cấp chính quyền, các tổ chức đoàn thể, các ban ngành có liên quan tổ chức lễ hội theo đúng nghi thức, nghi lễ truyền thống và có hướng cách tân. Các nghi thức lễ diễn ra khá nghiêm trang, thiêng liêng và trang trọng. Bên cạnh phần lễ, các hoạt động hội do thành phố và phường, xã tổ chức diễn ra sôi nổi, thu hút đông đảo người dân tham dự như: Giao lưu Đờn ca tài tử, Ca múa nhạc; Hát Tuồng; Hội thi nấu bánh chưng, bánh dày; đẩy gậy, kéo co, bắn nỏ trong dịp lễ Giỗ tổ Hùng Vương (10/3 âl) đã giúp cho các địa phương, cơ sở có dịp giao lưu, trao đổi kinh nghiệm và góp phần giữ gìn, phát huy các giá trị truyền thống dân tộc qua các loại hình hoạt động trò chơi dân gian. Bên cạnh đó, các hoạt động lễ hội tại các di tích, cơ sở tôn giáo đã giúp cân bằng đời sống tâm linh và hưởng thụ, sáng tạo văn hoá của nhân dân, đảm bảo được nhu cầu tín ngưỡng của nhân dân trên địa bàn. Các hành vi mê tín dị đoan, bói toán, cờ bạc đã giảm đáng kể. Hoạt động lễ hội đã tạo nên khí thế vui tươi, phấn khởi, làm phong phú, đa dạng đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân.
Trong những năm qua, thành phố Biên Hòa được đánh giá là một trong những đơn vị đi đầu trong phong trào “TDĐKXDĐSVH” trên địa bàn tỉnh Đồng Nai. Thành phố đã triển khai phong trào một cách bài bản, trong đó Thường trực BCĐ là Phòng Văn hoá và Thông tin đã tham mưu nhiều đề án, chương trình hoạt động và kế hoạch triển khai cụ thể. Quá trình thực hiện đã lồng ghép với các chương trình, mục tiêu phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo, bảo vệ an ninh trật tự và khuyến khích tham gia các hoạt động nhân đạo, từ thiện, khuyến học khuyến tài; phối hợp thực hiện phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá ở khu dân cư” do Uỷ ban Mặt trận tổ quốc Việt Nam phát động; phong trào “Toàn dân rèn luyện thân thể theo gương Bác Hồ vĩ đại”; phong trào “người tốt, việc tốt, điển hình tiên tiến”… làm cho phong trào luôn phát triển cả về số lượng và chất lượng.
10 năm nhìn lại, phong trào “TDĐKXDĐSVH” ở thành phố Biên Hòa đã phát huy được nguồn lực sáng tạo trong nhân dân, góp phần nâng cao đời sống văn hóa, tinh thần, làm lành mạnh môi trường xã hội, góp phần nâng cao nhận thức của nhân dân Biên Hòa về thực hiện các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và nhà nước và thúc đẩy sự phát triển của xã hội, tạo điều kiện thuận lợi để thành phố Biên Hòa vững bước thực hiện thành công mục tiêu xây dựng một đô thị giàu mạnh, văn minh.
Mỹ Hạnh_VHTT